Dlaczego ludzie są dobrzy i źli?

Człowiek nosi w sobie dwie historie. Jedna mówi o zdolności do czułości, troski i przekraczania własnego interesu. Druga o impulsach, które potrafią ranić, niszczyć i odcinać od innych. Pytanie, czy jesteśmy dobrzy, czy źli, okazuje się więc mniej pytaniem o istotę, a bardziej o kierunek, o to, którą z tych historii aktualnie opowiadamy swoim życiem.

  Dobro nie jest stanem danym raz na zawsze. Nie rodzi się w oderwaniu od świata, lecz w relacji, w pierwszym spojrzeniu opiekuna, w tonie głosu, który uspokaja, w obecności, która nadaje sens emocjom dziecka. Tam, gdzie pojawia się bezpieczeństwo, zaczyna kiełkować zdolność do empatii. Tam, gdzie doświadczenie jest chaotyczne lub bolesne, człowiek uczy się innego języka przetrwania - języka czujności, kontroli, czasem agresji. To, co z zewnątrz wygląda jak „zło”, często jest śladem dawnych prób poradzenia sobie z tym, co przekraczało możliwości.

 Zło rzadko przychodzi w swojej własnej nazwie. Częściej ukrywa się w przekonaniach: „muszę być silniejszy, zanim ktoś mnie zrani”, „świat jest miejscem, w którym wygrywa tylko ten, kto nie okazuje słabości”. W tych zdaniach nie ma abstrakcyjnej niegodziwości ale jest lęk, który nauczył się mówić językiem kontroli. Człowiek nie tyle wybiera bycie złym, ile powtarza wzorce, które kiedyś dawały mu poczucie wpływu.

A jednak w każdej z tych historii istnieje moment wyboru. Nie zawsze spektakularny, często niemal niezauważalny: chwila zawahania przed słowem, które mogłoby zranić, sekunda refleksji między impulsem a działaniem. To w tych mikroskopijnych przestrzeniach rodzi się coś, co można nazwać odpowiedzialnością. Nie za to, co nas ukształtowało, lecz za to, co z tym zrobimy.

Człowiek jest więc istotą ambiwalentną i zdolną do sprzeczności, które nie znoszą się nawzajem, lecz współistnieją. Możemy jednocześnie pragnąć bliskości i się jej bać, troszczyć się i ranić, budować i niszczyć. Dojrzałość nie polega na wyeliminowaniu jednej z tych stron, lecz na ich rozpoznaniu i integracji. Dopiero wtedy dobro przestaje być impulsem, a staje się wyborem powtarzanym, nieoczywistym, czasem trudnym.

Być może więc pytanie nie brzmi: „czy ludzie są dobrzy, czy źli?”, lecz „co sprawia, że w jednych warunkach stajemy się bardziej zdolni do dobra, a w innych tracimy z nim kontakt?”. Odpowiedź nie jest jednoznaczna, ale prowadzi w stronę uważności na własne historie, na kontekst, w którym żyjemy, i na tych, których spotykamy. Bo to właśnie w spotkaniu najczęściej ujawnia się, kim jesteśmy.